نقشه راه فناوری اطلاعات چیست و چرا سازمان‌ها به آن نیاز دارند؟

هر پروژه ، تغییر یا برنامه ای نیاز به نقشه راه دارد به معنی که حتی برای یک سفر درون شهری هم مبدا و مقصد و مسیر باید روشن باشد وگرنه نتیجه حاصل نمی شود!

اهمیت وجود نقشه راه فن آوری اطلاعات

کاخ وینچستر (Winchester House)، ‌ از مشهورترین کاخهای ساخته شده در کالیفرنیاست که به دست سارا وینچستر یک اشراف زاده آمریکای بیوه ، ‌ به اسم ویلیام وینچستر بنا شده است ولی رموز جالبی در مورد این عمارت وجود دارد که موحب شده شهرت این کاخ خیلی بیش از یک بنای تاریخی باشد!

نکته عجیبی که در مورد این کاخ وجود داشت این بود که نقشه راه و ساخت نداشت و فقط تعدادی از اتاقها نقشه داشت که سارا آن را طراحی کرده بود. ‌قسمتهایی از این کاخ ساخته می‌شد، اما بعد اصلاح می‌شد یا کلا تغییر شکل می‌داد، ‌ تخریب و ساخت دوباره و این روند ۳۸ ساله تا تاریخ مرگ سارا ادامه پیدا کرد. سارا وینچستر در سال ۱۹۲۲ در حدود هشتاد سالگی فوت کرد و تیم ساختمانی او، ‌ سریعا کار ساخت و سازی که بدون هیچی نقشه ای در پیش بود را تعطیل کردند و تا امروز تعدادی از اتاقها و دیوارها نیمه تمام رها شده است.

نسل‌های نقشه راه فناوری

از یک نگاه کلی می‌توان کارکردهای نقشه راه فناوری را در دو دسته اصلی قرار داد:

۱) نقشه راه در سطح شرکت:
در این رویکرد، توسعه فناوری بخشی از برنامه‌ریزی کسب‌وکار تلقی می‌شود و اثر فناوری‌های نوظهور و روندهای توسعه بازار مورد بررسی و سنجش قرار می‌گیرد.

۲) نقشه راه فراسازمانی:
در این نوع، تصویر کلان محیط ترسیم می‌شود و تهدیدها و فرصت‌های مرتبط با یک فناوری مشخص برای ذی‌نفعان مختلف تحلیل می‌گردد.

بوچر (Bucher, 2003) معتقد است نقشه راه فناوری تاکنون در قالب دو نسل تکامل یافته و نسل سوم آن در حال شکل‌گیری و گسترش است:

نسل اول (اوایل دهه ۱۹۷۰ تا میانه دهه ۱۹۸۰):
تمرکز بر روش‌هایی برای پیش‌بینی شفاف‌تر و دقیق‌تر مسیرهای فناورانه.
نسل دوم (میانه دهه ۱۹۸۰ تا پایان دهه ۱۹۹۰):
تاکید بر بهبود کیفیت تصمیم‌های مرتبط با برنامه‌ریزی راهبردی فناوری.
نسل سوم (از اواخر دهه ۱۹۹۰ تاکنون):
رویکردهایی با هدف ایجاد و تقویت مدیریت یکپارچه و هماهنگ فناوری در سازمان‌ها و اکوسیستم‌ها.

نقشه راه فناوری اطلاعات

در صورتی که یک سازمان بخواهد تغیرات بنیادین در حوزه فن آوری اطلاعات و ارتباطات ایجاد نماید و به سرنوشت خانم وینچستر دچار نگردد ، مجبور به تهیه مستندی به نام نقشه راه فن آوری اطلاعات اما مهم چه اجزایی دارد :

۱ – وضعیت موجود

در این بخش باید وضعیت موجود کلیه فرآیندهای کسب و کار ، نرم افزار ، زیرساخت نیروی انسانی ، چارت سازمانی و استراتژی سازمان هستند روشن گردد.

همچنین مشکلات ، عوارض و نیازمندیهای کاربران در حوزه زیرساخت نرم افزار فرآیند مستند و تدوین گردد.

۲ – وضعیت مطلوب

در این بخش وضعبت مطلوب و مورد توقع کاربر در حوزه های فرآیند نرم افزار و زیرساخت تدوین میگردد و به گونه ای که کلیه نیازمندیهای کاربر با ریز قابلیت های هر سیستم موردنیاز هر بخش مشخص گردد.

روابط بین زیرسیستم ها ، قابلیت های عملکردی و غیرعملکردی هر زیرسیستم ، نقشه راه مرجع فرآیندی و وضعیت مطلوب زیرساختی همگی براساس یک چارچوب و معماری استاندار تدوین میگردد.

۳ – برنامه اجرایی

تحقق وضعیت مطلوب براساس چه برنامه زمانبندی ، با چه اولویت یندی ، با چه پیشنیازها و به کمک چه یسیتمی و با چه ساختار سازمانی صورت می پذیرد؟

پاسخ پرسش فوق چیزی جز یک برنامه اجرایی نیست ، اضافه براین تشخیص ریسک های اجرایی جزیی لاینفک هر برنامه اجراییست.

اهداف اصلی ترسیم نقشه راه فناوری

سه کارکرد محوری نقشه راه عبارت‌اند از:

ایجاد هماهنگی و اجماع میان تصمیم‌گیران درباره مجموعه نیازهای علمی و فناورانه.
کمک به متخصصان برای پیش‌بینی مسیر پیشرفت علم و فناوری در حوزه‌های منتخب و اولویت‌دار.
فراهم کردن یک چارچوب مشترک برای برنامه‌ریزی و هم‌راستاسازی پیشرفت‌ها در سطوح مختلف:
از درون یک شرکت یا سازمان، تا یک صنعت، و حتی در حوزه‌های بین‌صنعتی، ملی و بین‌المللی.

در مجموع، مهم‌ترین مزیت نقشه راه را می‌توان تجمیع و سازمان‌دهی اطلاعات برای ارتقای تصمیم‌های سرمایه‌گذاری در علم و فناوری دانست

کاربردها

ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری
ارائه جهت‌گیری و راهبرد
پشتیبانی از آینده‌نگاری و پیش‌بینی
بهبود برنامه‌ریزی و هماهنگی
تقویت مدیریت دانش و نوآوری

محدودیت‌های نقشه راه فناوری

تدوین نقشه راه فناوری، با وجود مزایای قابل توجه، مانند سایر رویکردهای مدیریتی با چالش‌هایی نیز همراه است. از جمله:

دشواری حفظ و کنترل برآوردهای زمان، هزینه و میزان تلاش در طول اجرای نقشه راه.
کیفیت ناکافی داده‌های ورودی به‌ویژه اطلاعات مرتبط با بازار، رقبا و وضعیت فناوری که غالباً از کارگاه‌ها استخراج می‌شود.
فرایند به‌روزرسانی مستمر نقشه‌های راه ممکن است زمان‌بر و فرساینده باشد و به برگزاری کارگاه‌های متعدد و انجام حجم زیادی از فعالیت‌های نگاشت نیاز داشته باشد.