مرخصی استحقاقی چیست؟ نحوه محاسبه 2.5 روز مرخصی در ماه و سال

مرخصی به‌عنوان یک حق قانونی که در چارچوب وزارت کار و قانون کار ایران برای کارگران و کارمندان پیش‌بینی شده، همواره یکی از موضوعات مهم و گاهی چالش‌برانگیز بین کارفرما و کارکنان است. قانون کار، انواع مرخصی را برای شرایط مختلف تعریف کرده تا نیروی کار بتواند در طول دوره اشتغال خود در بنگاه‌های کوچک و بزرگ، متناسب با نیاز و شرایط، از آن استفاده کند.

مرخصی استحقاقی، مرخصی استعلاجی، مرخصی ساعتی، مرخصی بارداری، مرخصی ازدواج و مرخصی بدون حقوق انواع مرخصی تعریف شده از سوی قانون کار است که در این مقاله قصد داریم بطور مفصل به تعریف مرخصی استحقاقی چیست، چگونگی محاسبه مرخصی استحقاقی و تعداد روز در ماه و سال بپردازیم.

قبل از پرداختن به موضوع مرخصی استحقاقی ابتدا با تعریف کلی از مرخصی و چیستی آن آشنا خواهیم شد.

مرخصی چیست؟

مرخصی یک حق قانونی است و به بازه زمانی (از چند ساعت تا چند روز) گفته می‌شود که کارگر/کارمند با توافق کارفرما در روزهای غیرتعطیل در محل کار حضور ندارد و در برخی انواع مرخصی، همچنان از حقوق و مزایای قانونی برخوردار است.

طبق قانون کار ایران، مرخصی می‌تواند:

• ساعتی یا روزانه باشد،
• با حقوق یا بدون حقوق اعمال شود،
• و بسته به نوع مرخصی، شرایط و مدارک خاص خود را داشته باشد.

انواع مرخصی

انواع مرخصی در قانون کار ایران شامل موارد زیر می‌شود:

1. مرخصی استحقاقی
2. مرخصی استعلاجی
3. مرخصی ساعتی
4. مرخصی ازدواج
5. مرخصی فوت اقوام درجه یک
6. مرخصی زایمان
7. مرخصی بدون حقوق

مرخصی استحقاقی چیست؟

مرخصی استحقاقی یعنی مرخصی سالانه با حقوق که کارفرما در طول سال کاری به کارگر/کارمند اختصاص می‌دهد. این مرخصی معمولاً به‌صورت ۲.۵ روز در ماه (به ازای یک ماه کار کامل) محاسبه می‌شود و در مجموع به مرخصی سالانه ۲۶ روز کاری (بدون احتساب جمعه‌ها) می‌رسد.

استحقاقی یعنی چه؟
واژه «استحقاقی» به‌معنای «دارای حق قانونی» است؛ یعنی کارمند براساس قانون، مستحق دریافت این مرخصی است و اصلِ وجود آن وابسته به سلیقه نیست، بلکه تابع قانون و مقررات کار است.

مطابق قانون کار ایران، به ازای هر ماه کار (به‌صورت عرفی ۳۰ روز تقویمی/ماه کامل کاری)، ۲.۵ روز مرخصی استحقاقی به کارگر تعلق می‌گیرد. در جمع سالانه، این مقدار معمولاً به ۲۶ روز کاری می‌رسد.

نکته مهم: در برخی متن‌ها کنار «۲۶ روز کاری»، عبارت «۳۰ روز» هم دیده می‌شود که معمولاً ناظر به معادل تقویمی یا شیوه‌های شمارش داخلی سازمان‌هاست؛ اما مبنای رایج قانونی در بیان عمومی، روز کاری (بدون جمعه‌ها) است.

انواع مرخصی استحقاقی

مرخصی استحقاقی به دوشکل زیر درخواست می‌شود

• ساعتی

مرخصی ساعتی نوعی از مرخصی استحقاقی است که کارگر می‌تواند به مدت چند ساعت در روز درخواست مرخصی با حقوق داشته باشد. در محاسبه مرخصی ساعتی، اگر مجموع مرخصی ساعتی به ۸ ساعت برسد، معمولاً معادل یک روز کامل در نظر گرفته می‌شود 

ثبت و پیگیری این نوع اطلاعات کارکنان، از طریق نرم‌افزار سرمایه انسانی پارسان به‌صورت متمرکز انجام می‌شود.

• روزانه

مرخصی روزانه یک حالت از درخواست مرخصی استحقاقی است که کارمند یک روز یا چند رو روز برای مرخصی با حقوق درخواست می‌کند.

مرخصی استحقاقی چگونه محاسبه می‌شود؟

مرخصی استحقاقی بصورت کارکرد ماهیانه محاسبه می‌شود روزهای تعطیل رسمی و جمعه کارکرد محسوب نمی‌شود.

• محاسبه میزان مرخصی استحقاقی در ماه

بر حسب 30 روز کار در ماه و بدون احتساب روزهای تعطیل و جمعه، میزان مرخصی استحقاقی در ماه 2.5 روز مرخصی با حقوق است.

• محاسبه میزان مرخصی استحقاقی در سال

با محاسبه 2.5 روز مرخصی استحقاقی درماه، در مجموع، مرخصی سالانه 26 روز یا 30 روز در سال بدون احتساب روزهای جمعه، با حقوق بصورت ساعتی یا روزانه به کارگر تعلق می‌گیرد.

• نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی مشاغل سخت و زیان آور

تعدا روزهای مرخصی استحقاقی ماهیانه کارگرانی که به کارهای سخت و زیان آور مشغول هستند حدود 3 روز در ماه است.
طبق ماه 65 قانون کار میزان مرخصی استحقاقی سالانه کارگران مشغول در کارهای سخت و زیان آور به مدت 5 هفته در سال است و بهتر است که در دو نوبت و پایان هر 6 ماه کار دریافت شود.

جدول نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی 

شرایط و نحوه استفاده از مرخصی استحقاقی

هرچند مرخصی استحقاقی حق قانونی کارگر است ولی برای استفاده از این حق طبیعی رعایت نکات زیر الزامی است:

1. قبل از استفاده از مرخصی استحقاقی کارگر یا کارمند باید درخواست استفاده از مرخصی استحقاقی خود را بصورت کتبی یا با ثبت در نرم‌ افزار حقوق و دستمزد به کارفرما ارائه دهد.

2. کارفرما موظف است در چهارچوب قانون کار با درخواست مرخصی کارمند موافقت کند (مگر در شرایط خاص کاری که زمان آن تغییر کند).

3. کارمند می‌تواند مرخصی استحقاقی را بصورت یکجا یا به دفعات در طول سال استفاده کند.

دموی رایگان نرم افزار حقوق و دستمزد رو همین الان ببین! در کمتر از ۲ دقیقه ثبت‌نام کن و یک جلسه مشاوره + دمو اختصاصی نرم افزار حقوق و دستمزد بگیر. درخواست دمو رایگان نرم افزار حقوق و دستمزد

 نحوه محاسبه 2.5 روز مرخصی استحقاقی استفاده نشده

مرخصی استحقاقی در طول یک سال ۲۶ روز است که با توافق کارگر و کارفرما استفاده می‌شود و چنانچه در پایان یک سال کاری مرخصی استحقاقی استفاده نشده وجود داشته باشد با فرمول خاصی محاسبه می‌شود. دقت کنید که این موضوع با فرمول محاسبه روزهای کاری و فرمول محاسبه اضافه کاری متفاوت است. هر کارگر یا کارمند میزان مشخصی از مرخصی‌های استفاده نشده خود را می‌تواند برای سال بعد ذخیره کند و یا به ازای آن پول دریافت کند (بازخرید مرخصی).

• ذخیره مرخصی: طبق ماده ۶۶ قانون کار، ۹ روز از روزهای استفاده نشده مرخصی استحقاقی در طول یکسال به سال بعد ذخیره می‌شود.

• بازخرید مرخصی: چنانچه کارگر از ۲۶ روز مرخصی استحقاقی سالانه خود بیش از ۹ روز را استفاده نکرده باشد، تنها ۹ روز را می‌تواند به سال بعد ذخیره کند و مابقی باید طبق حقوق جاری همان سال محاسبه و به عنوان بازخرید مرخصی به او پرداخت شود.

حق و حقوق در مرخصی استحقاقی

آیا مرخصی استحقاقی با حقوق است؟

بله. مرخصی استحقاقی یک حق قانونی است و در مدت مرخصی استحقاقی، حقوق کامل به کارگر/کارمند تعلق می‌گیرد.

طبق ضوابط قانون کار و برحسب ماده ۶۲ قانون کار، روزهای جمعه و تعطیلات رسمی برای کارگران تعطیل با حقوق محسوب می‌شود.
همچنین بر حسب ماده ۶۳ قانون کار، علاوه بر تعطیلات رسمی کشور، روز ۱۱ اردیبهشت (روز کارگر) نیز تعطیل با حقوق است و کارفرما نباید کارگر را وادار به کار کند

جمع‌بندی

در قانون کار ایران انواع مرخصی به عنوان حق طبیعی کارگر تعریف شده است که به اقتضای شرایط و با توافق کارمند و کارفرما از آنها استفاده می‌شود.
مرخصی استحقاقی نوعی از مرخصی با حقوق است که کارگر در طول یک ماه به ازای 30 روز کار بدون احتساب روز جمعه می تواند 2.5 روز و در مجموع مرخصی سالانه 26 روز یا 30 روز را درخواست مرخصی استحقاقی با تمام حقوق و مزایا داشته باشد.